Bir Bavul, Bir Ömür
İbrahim ÇİTİL
Bu yazıyı yazmak için uzun zamandır içimde biriken bir şey vardı.
Birinci nesil artık birer birer aramızdan ayrılıyor.
Onları çocukluğumdan beri tanıdım. Kimini ailemde, kimini dostluklarımdan, kimini ise dernek, vakıf ve çeşitli cemiyet yönetiminden tanıdım. Onlar; o zorluklarda bizlerin geleceği için fedakârca güzel işlere imza attılar.
Beyaz atlara binip aramızdan ayrıldılar.
Çalışmalarını, fedakârlıklarını, memleket özlemlerini gördüm. Şimdi geriye dönüp baktığımda, onların sadece Avrupa’ya gelmediğini; dört kuşağın yaşayacağı büyük bir hikâyenin ilk sayfasını açtıklarını düşünüyorum.
1978’den bu yana tanıdığım, çocukluğumdan itibaren hayatlarına şahit olduğum birinci nesil büyüklerimiz artık birer birer aramızdan ayrılıyor.
Her vefat haberi geldiğinde sadece bir insanı kaybettiğimizi düşünmüyorum.
Bir dönemin daha kapandığını hissediyorum.
Çünkü ben onların nasıl geldiğini gördüm.
Gözümün önüne hâlâ o eski bavullar geliyor.
Kimi küçücük, kimi tahta…
İçinde birkaç parça eşya, geride ise bırakılmış bir köy, bir ev, bir aile ve koca bir memleket.
Büyük hayallerle geldiler.
“Biraz çalışırız, para biriktiririz, sonra memlekete döneriz.”
Hayalleri buydu.
Köyde bir tarla, bir traktör, güzel bir ev… Sonra da memlekette paşalar gibi yaşamak.
Ama hayat onların düşündüğü gibi olmadı.
Fabrikaların, atölyelerin, inşaatların, ağır işlerin içine girdiler. Vardiyalı çalıştılar. Gece gündüz demediler. Bir iş yetmedi, ikinci işe gittiler. Hafta sonlarını bile çoğu zaman çalışarak geçirdiler.
Ben çocukken bunları görürdüm.
Sabah işe giden, akşam yorgun dönen, biraz dinlenip yeniden işe koyulan insanlardı.
Bugünden bakınca insanın aklına şu soru geliyor:
Peki, kendileri ne zaman yaşadı?
Aslında çoğu kendisi için yaşamadı.
Kazandıkları parayı memlekete gönderdiler. Kimi tarla aldı, kimi ev yaptırdı, kimi traktör aldı. Kimi kardeşine, kimi akrabasına yardım etti. Kimi de bir işe ortak oldu.
Burada bedenleri vardı ama akılları çoğu zaman Türkiye’deydi.
Memlekete döneceklerdi.
Fakat yıllar geçti.
Çocuklar büyüdü. Okula başladı. Burada arkadaş edindi. Hayat burada kurulmaya başladı.
Derken “birkaç yıl daha” derken ömür geçti.
Ve o bavulla gelen insanların birçoğu, sonunda bavulla değil, tabutla memlekete döndü.
Bunu yazmak kolay değil.
Çünkü bazılarını gerçekten yakından tanıdım. Hasret çekenlerini gördüm. Sağlığı bozulanlarını gördüm. Ağır çalışma şartlarının insanı nasıl yıprattığına şahit oldum.
Bugün birinci nesli konuşurken onları sadece “gurbetçiler” diye anlatmak bana eksik geliyor.
Onlar aynı zamanda bu toplumun temelini atan insanlardı.
Sonra çocuklar büyüdü.
1990’lı yılların başındaki eski gazete kupürlerine baktığımda bunun izlerini açıkça görüyorum.
Amsterdam’daki Türk Kültür Merkezi’nde iftarlar düzenleniyor, Hollandalılar davet ediliyor, Türk kültürü anlatılıyor. Türkçe ve Hollandaca kursları veriliyor. Çocuklara Türkçe öğretiliyor. İnsanlara sağlık, hukuk, konut ve ayrımcılık gibi konularda yardımcı olunuyor.
Tiyatro var, folklor var, saz var, bilgisayar kursları var.
Bunlar bana bugün çok şey söylüyor.
Çünkü birinci nesil sadece para kazanıp Türkiye’ye dönmeyi düşünmemiş. Zaman içinde burada bir toplum oluşacağını da fark etmiş.
Ve çocuklarının geleceğini düşünerek dernekler, vakıflar, kültür merkezleri kurmuşlar.
Bugün üçüncü, hatta dördüncü kuşaktan söz ediyoruz.
Onların hayatı bizim birinci neslin hayatından çok farklı.
Onlar burada doğdu. Burada büyüdü. Burada okudu. Burada çalışıyor. Türkiye’yi seviyorlar ama hayatlarının merkezi artık burası.
Yine de geçmiş peşlerini bırakmıyor.
Çünkü dün bu ülkeye çalışmak için gelen insanların çocukları ve torunları, bugün zaman zaman yabancı düşmanlığına, önyargıya ve dışlanmaya maruz kalabiliyor.
İnsan ister istemez düşünüyor:
Dün davul zurnayla karşılanan insanların torunları, bugün neden hâlâ kendilerini bu ülkeye ait olduklarını anlatmak zorunda hissediyor?
Bu sorunun cevabını ben vermeyeyim.
Ama yaşadığım yıllar bana bir şeyi çok net gösterdi:
Bu insanların hikâyesi sadece göç tarihi değildir.
Bu, emek tarihidir.
Fedakârlık tarihidir.
Hasret tarihidir.
Ve en önemlisi, çocukları için kendi hayatından vazgeçen insanların hikâyesidir.
Şimdi onlar birer birer gidiyor.
Ben her vefat haberinde biraz daha eski günlere dönüyorum.
Bir fabrikadan çıkan işçileri, yorgun yüzleri, ellerindeki eski çantaları, memleketten gelen mektupları, Türkiye’ye gönderilecek paraları hatırlıyorum.
Ve o eski bavulları…
Bir bavula ne kadar eşya sığar bilmiyorum.
Ama onların o küçük bavullara koskoca bir hayat sığdırdığını biliyorum.
Bir bavulla geldiler.
Bir ömür verdiler.
Şimdi bize düşen, onların hikâyesini unutmamak.
Çünkü onlar giderken sadece bir nesil gitmiyor.
Bizim çocukluğumuzun bir parçası da onlarla birlikte gidiyor.
Not: Birinci nesil Türklerden, Amsterdam Fatih Camii’nin alınmasında ve yıllarca yöneticilik yapmış Samsunlu Hamit Taş abimizin vefatını üzüntüyle öğrenmiş bulunuyorum.
Allah tüm geçmişlerimize rahmet etsin.
Mekânları cennet olsun.



