Arabaşı Konya’nın mı, Yozgat’ın mı?

Reklam

İbrahim ÇİTİL

Geçtiğimiz günlerde, Konyalı dostlarımızın ev sahipliğinde düzenlenen bir “Arabaşı” etkinliği buluşmasına katıldım. Salon kalabalık, muhabbet koyuydu. Böyle ortamlarda kaçınılmaz olan bir soru, kısa sürede sohbetin merkezine yerleşti:

“Arabaşı Konya’nın mı, Yozgat’ın mı?”

Tıpkı “Etli ekmek Konya’nın mı, Sivas’ın mı?” tartışması gibi…

Ev sahibi Konya olunca, biz de nezaketen susma hakkımızı kullandık; acılı tavuk çorbamızı içtik.

Yozgatlı katılımcılar, “Bizden oralara gitti” derken; Karamanlı dostlarımız ise “En iyi Arabaşı bizde yapılır” diyerek sohbete ayrı bir tat kattılar. Tartışma hararetliydi ama kimse kırılmıyordu. Çünkü söz konusu olan yalnızca bir yemek değil, ortak bir hatıraydı.

Ben Sivaslı biri olarak Arabaşı’nı; Yozgatlı, Konyalı ve Karamanlı derneklerin ortak etkinliklerinde tanıdım. Yanımda oturan Konyalı bir ağabey, “Dikkat et, hamuru çorbaya düşürme; yoksa cezalı duruma düşersin,” dedi.

Ben de gülerek, “Ben sadece çorbasını severim, hamuru sizin olsun,” karşılığını verdim.

Kış mevsimi Anadolu’da sadece kar, ayaz ve soğuk demek değildir. Kış, aynı zamanda bir kavuşma mevsimidir. Tarladaki işin bittiği, ocakların daha gür yandığı bu zamanlarda insanlar birbirine daha çok yaklaşır. İşte Arabaşı, bu yakınlaşmanın sofradaki adıdır.

Bugün modern mutfaklarda “gurme” diye sunulan pek çok lezzet, Arabaşı’nın bin yıllık samimiyetinin yanında kimi zaman mesafeli kalır. Çünkü Arabaşı bir tabaktan ibaret değildir; o, bir kış ritüeli, bir sabır imtihanıdır.

Kökeni 13. yüzyıla, Selçuklu Devleti ve Karamanlı dönemlerine kadar uzanır. O yıllarda “avcı aşı” olarak bilinen bu yemek, keklik ve tavşan gibi av etleriyle pişirilirdi. Zamanla av etlerinin yerini tavuk aldı, hindi aldı; ama usulü, adabı ve ruhu değişmedi.(1)

Sanılanın aksine Arabaşı’nın Arap mutfağıyla bir ilgisi yoktur. Asıl adı “Ara Aşı”dır. Eskiden akşam yemekleri erken yenir, uzun kış gecelerinde sohbet uzadıkça uzardı. O “ara” vakitte mideyi ısıtacak bir ikram hazırlanırdı. Zamanla bu isim dile yuvarlandı ve bugünkü hâlini aldı.

Bugün Yozgat tarafından coğrafi işaret alınmış olabilir; ama Arabaşı Kayseri’den Konya’ya, Afyon’dan Kırşehir’e kadar uzanan geniş bir coğrafyanın ortak hafızasıdır.

Arabaşı, Anadolu’nun “yavaş yemek” kültürünün sessiz bir itirazıdır. Her şeyin hızlandığı, yemeklerin ayaküstü yenildiği bir çağda bize şunu hatırlatır:  Bu yemek yalnız yenmez.

Hamuru çorbaya batırırken gösterilen dikkat, aslında birbirimize duyduğumuz saygının ifadesidir. Geleneğe göre hamuru çorbaya düşüren kişi, bir sonraki meclisin ev sahibi olur. Bu da dostluğu devam ettirmek için uydurulmuş zarif bir bahanedir.

Un ve suyun ateş üzerindeki zorlu yolculuğundan doğan o meşhur hamur, çiğnenmeden yutulur. Anadolu insanı burada ince bir mesaj verir:  “Sabırlı ol, acele etme.”

Modern hayat bize hız kazandırdı ama birlikte olmayı unutturdu. Arabaşı ise sessizce direnir. Ne reklama ihtiyacı vardır ne vitrine… Bir ev, bir kazan ve birkaç samimi insan yeterlidir.

Sonuçta mesele, Arabaşı’nın Konya’nın mı Yozgat’ın mı olduğu değil. Mesele, bu kültürün hâlâ yaşatılıyor olmasıdır.

Bir Kâse Çorba, Bin Yıllık Muhabbet

Arabaşı’nın Konya’nın mı Yozgat’ın mı olduğu tartışması, aslında bu yemeğin kime ait olduğundan çok; Anadolu’da insanları bir araya getiren ortak bir hafızaya ait olduğunu gösteriyor. Çünkü Arabaşı, bir tariften ziyade kış gecelerinin sessiz ama güçlü bir kültür mirasıdır.

Çünkü Arabaşı, sadece bir yemek değil; Anadolu’nun “Hâlâ buradayım” deme biçimidir.

Avrupa’da kültürel değerlerimizi yaşatanlara selam olsun!

 

Kaynak bilgi:(1) Çandır Kaymakamlığı websayfasından alıntıdır.